Categoriearchief: Leesreflecties

Tagging Bullsh*t

A reader’s reflection on “Calling Bullsh*t, The art of scepticism in a data-driven world” by Carl T. Bergstrom and Jevon D. West, Allen Lane, 2020.

Dear Sirs,

Ever since mankind misled itself into believing it could use linguistic tools effectively, there has been a lot a bullshit around, I guess. But, surely, it didn’t help that in this Age of Information ever more people found themselves in a position in which they could record, duplicate, retouch and spread whatever bullshit they couldn’t help from being excreted in whatever medium available into whatever sewer that still indiscriminately accepted serious analysis, frivolous fiction, adds, spam and verbal vomit.

In fact, it took me more time to read your book than I wished for after reading its title on Amazon, not due to late delivery (this took one day and seven hours after ordering it), but because it was delivered at a time in which millions of senders where spreading facts, opinions, prognostications, speculations, revelations, and as side effects deep insights in the convolutions of their own minds, with COVID-19 and Trump versus Biden as seemingly venerable triggers for spreading words and figures the world could have done without. It turned out that, being very weak of character, I exposed myself to nonsense about pandemics and vaccines, the Irish Channel, and the trivial spasms of the United States as a democratic World power rather than reading a book that might have offered one a vaccine against self-imposed debilitation.

But now – it’s X-mas – the people of the world rejoice the victory of Biden, the delivery of 60 billion USD worth of COVID-19 vaccines, and – just in time – a 2000-pages agreement between the European Union and the United Kingdom about a disagreement that the newspapers invariably believed to have summarized successfully  in one column, and the 248 channels didn’t offer any X-mas movie I hadn’t seen a couple of decades ago, so now finally, I had the time to read your book.[1]

Well, your book is entertaining enough to remain readable to near the end. Moreover, it contains illustrative examples some of which may be new to some readers. And, to avoid any misunderstanding, your aim to fight bullshit is praiseworthy. But as an analysis of bullshit, or nonsense, or baloney, it has shortcomings that, all things considered, render its publication superfluous.

One shortcoming is that the main effect of excursions the purpose of which appears to be to give the reader a deeper insight into matters, is that the reader gets distracted. For example, I was intrigued by your story about mantis shrimps and Corvidae (page 4 and onwards). Examples taken from biology have an intrinsic qualify to stupefy readers, especially those readers who have convinced themselves of either the truth of evolution theory or the Truth of biblical creation. But the example of devious deceiving ravens leads the reader astray in an analysis of bullshitting. Whatever bullshitting is, it can not be identified with devious deception. To deceit people into believing that all their problems were caused by the Jews – as the Nazis did – or by Muslims – as contemporary populists try to do – is not a case of bullshitting. Although bullshit may be instrumental in being deceptive, it is neither a necessary nor a sufficient condition for deceitfulness. Given this, it makes little sense to throw in shrimps and ravens into the bullshit-equation. Moreover, the example is counterproductive since the deceitfulness of ravens is allegedly a feature that has been evolutionary beneficial to the species. The example could have been used in an analysis that sets out to defend bullshit or reinstate it as a venerable feature of mankind. But as far as I have understood your purpose in writing this book, this is what you have been aiming at.

Elsewhere you discuss the graph that allegedly shows that being a musician in an ‘old’ genre is safer than entertaining people with a ‘new’ genre (page 126 and onwards). It is fair to suspect that anyone who is confronted with this thesis will immediately rebut that musicians in relatively new genres haven’t had the time yet to become old, if only because in the article surrounding the graph this explanation was suggested. Instead of leaving it at that, you introduce a fictitious research about the lives of a rare species of chameleons in Madagascar to produce an explanation of fictitious data that is identical to the explanation given by anyone of non-fictitious data.

Another shortcoming of your book that the examples given of bullshit cannot be coveted by a definition. Indeed, the train of examples do not lead to a somewhat coherent perspective. Here is a list of the examples of bullshit you discuss in the first three chapters.

  • Deceiving ravens.
  • A study published in The Lancet in 1998 in which it is claimed that it is possible that a specific form of autism is related to a specific vaccine.
  • A story on Twitter about an eight-year-old girl from Sandy Hook Elementary School that was killed in the Boston Marathon Bombing of 2013.
  • Endlessly repeating real or phony news that were introduced on the internet, such as the story that Taylor Swift was dating Joseph McCarthy (page 29) or the story that the Israeli Defense Minister will nuke Pakistan (page 30) or Russian propaganda for or against a candidate in 2016 (page 31).
  • Fake reactions to a proposal about net neutrality (page 34).
  • Fake news made to look very real by digital trickery (page 35).
  • Eloquent window dressing of claims that no one understands (page 40).
  • The thesis that cat people earn more than dog people (page 41).
  • A 2016 paper in which it is claimed that machine learning can distinguish criminals from the rest by facial features (page 45).

In later chapters you expand the list of examples in various directions:

  • Confusing correlation and causation (chapter 4).
  • Switching between percentages and percentage points and other elementary mathematics tricks (chapter 5).
  • ‘Mathenis’: concocting formulas that suggest as quantitative relation between factors whereas the relation is – at most – qualitative (chapter 5).
  • Selection bias (chapter 6).
  • Drawing misleading graphs (chapter 7).
  • Overreaching claims about the possibility of machine learning due to overfitting and other statistical traps, including the claim of Wang and Kosinki in 2017 that neural networks can spot sexual orientation better than humans can (chapter 8).
  • The self-fulling bias of machine learning (chapter 8).
  • The failure of Darwinian evolution to account for epigenetic factors (chapter 9).[2]
  • Fraudulent scientists (chapter 9).
  • The prosecutor’s fallacy (chapter 9).
  • P-hacking (chapter 9).
  • Publication bias / the file drawer effect (chapter 9).
  • John Ioannidis’ 2005 article on the file drawer effect (chapter 9).
  • Clickbait science (chapter 9).

Whereas at some point (I haven’t found the page yet) you suggest that the geocentric perspective on the universe can be classified as a case of bullshit (…still looking…).

If bullshit is to be identified on the basis of these examples, you have created for yourself a very tall order for the chapters 10 (“Spotting bullshit”) and 11 (“Refuting bullshit”). Spotting bullshit would amount to spotting the truth and nothing but the truth. And in refuting bullshit you would take the burden upon yourself to show to everyone, including fervent believers in some piece of bullshit, that they have not just been wrong but been bullshittingly wrong. It seems to me that you are too knowledgeable to believe that you are able to spot the truth and nothing but the truth. In case you do believe to be able to succeed where no man succeeded before, I have to be rude on the second account: no one ever succeeded getting a believer in bullshit to stop believing the bullshit.

However, there is reason to hold that you need not fill in an order that is thus tall. Though you seem to be convinced that your book is about one phenomenon that can be circumscribed somewhat neatly, viz. bullshit, the examples of bullshit point towards various phenomena that are very loosely related at most. For instance, it is undeniable that the internet is a factor in spreading falsities and nonsense. Though I understand that in writing a book on bullshit you felt the urge to get into the nonsense that is spread over the asocial media, I am missing the analytical point of doing so. After all, it is equally undeniable that science has been instrumental in spreading both nonsense and veracities.

Let’s take the example that I have not yet traced back in your text. True, the geometric perspective on the universe is at odds with current astronomy. But one can acknowledge that the geocentric perspective is not true or – more precise – is not the best way to account for the empirical data, without holding that those who believed in it were bullshitting. In general, most ideas about reality many of our contemporaries are inclined to classify as nonsense, had a strong grip on the minds of both earlier generations and other contemporaries.

Similarly, though phenomena like p-hacking, publication bias and distorting data in visualization deserve it to be exposed and deconstructed, to dub them ‘bullshit’ is not an effective means to that end. Alas, most contemporary scientists have surrendered themselves to the publish or perish dogma. The side effect of this dogma is that the focus of science has shifted from correspondence to the data to approval by peers.[3] Approval by peers, however, has a terrible bad track record as a guidance to truth.

While you do not seem to have appreciated the abyss of approvability in current science, and possibly as a consequence of this oversight you are mistaken in believing that fraudulent scientists are selling bullshit. Consider the case of Diederik Stapel.[4] It is apt that the Stapel-affair is mentioned as a case of scientific mishandling of the data. Unfortunately, most commentators have led themselves be misled into believing that Stapel was the culprit. If there is any truth in the idea of ‘objective science’ and the idea that science develops thru replication, it wouldn’t have mattered much whether Stapel had invented his data or had used real data. In either case the merits of his analyses – or their lack of merits – would have surfaced in further research by colleagues. However, in this age of ‘science by approval’ hardly any scientist invests time, energy, and funds in replicating endeavors. Such investments make no sense any longer since (i) a scientist cannot get much approval by his peers by reproducing the results of others, and (ii) science has left the areas where data can be somewhat decisive regarding the truth of scientific theory. To put it bluntly, if people who intend to be serious about science are willing to consider social psychology a case of proper science, anything goes. The bulk of contemporary science is bullshit. That most scientists try to behave according to the ‘scientific method’, is inconsequential.

On a more serious analytical level, your perspective on data analysis is incoherent. True, many promises of Big Data, Artificial Intelligence and Machine Learning are somewhat nonsensical. And, indeed, chances are slight that an algorithm that processes garbage will produce analytical jewels. But while rehearsing the ‘garbage in, garbage out’-meme, you fail to appreciate that science proper aims to do precisely what this meme deems impossible: to get fine, analytically pristine results from sloppy, seemingly worthless data.

Though it is tempting – and not unfashionable in popular lectures – to depict the difference between, say, Peter Norvig and Gary Smith as a shadow of the rift between seventeenth century empiricists and their rationalist counterparts, there is a common denominator in empiricism and rationalism from, say, Decartes and Locke to, say, Quine and Chomsky. This common denominator is that science has to deal with data, with ‘what is given’. Originally, empiricists overrated the purity of data whereas rationalists underrated their richness. Throughout the often exaggerated difference between empiricists and rationalists, the common core was that in dealing with the data a scientist could not excuse himself for producing wrong, incoherent or inconsistent theories by just saying that the data given to him were sloppy, one-sided, ambiguous or biased. The main if not the sole task of a scientist is to get proper results from data, no matter how sloppy they are.

Around 1660 the symbiosis of the rationalistic and empiricist perspective was formulated in a little essay that was published posthumously in 1677 in Opera Posthuma of the Dutch sceptic Benedictus de Spinoza. In his Tractactus de intellectus emendation he put forward the strong – though not yet proven – thesis that, no matter the idea one sets out with and no matter what data one is given, bullshit will defeat itself in the end. If one pursues bullshit indefinite, it will be exposed as bullshit. This thesis was later taken up by philosophers and scientists as diverse as G.W.F. Hegel, Charles Darwin, Karl Marx, Charles Sanders Peirce, Ludwig Wittgenstein and W.V.O. Quine. The idea underlying this thesis is that truth and falsities are distinguished by a marker that need not be explicit. Whereas current techniques of machine learning and deep learning heavily rely on explicit markers – the tags of the training data – skeptics in the empiricist tradition insist that empirical knowledge cannot depend crucially on explicit markers, because the data presented to the senses do not come with explicit markers. On some level learning is a tag-less process.

If this is so, bullshit will be tag-less, too.

This in itself – the inadequacy of your analysis of bullshit, knowledge and science – does not support the verdict that the publication of your book is superfluous. The main obstacle for books that try to fight bullshit and other mistakes is that they are not consumed by those whose ideas are most in need of being corrected. This very large group does not consist solely of conspiracy theorists, creationists or white supremacist. A couple of months ago I tried to explain to a journalist that the ‘results’ of Wang and Kozinski should not be taken for granted – and that the rumors about the Chinese government using facial recognition software to read the emotions of the faces of certain Islamic minorities in China were urban myths that had been abstracted from companies that tried to sell facial recognition software – but this attempt was to no avail. Similarly, it is of no use to point out to journalists, consultants or renowned experts in privacy laws that the definition of ‘personal data’ in the GDPR is analytically unsound because a simple and unequivocal term like ‘personal data’ is defined by means of a very difficult and ambiguous term like ‘information’.

Your book makes a nice gift for people who consider themselves to be rational. Unfortunately, to consider oneself rational is itself a paradigm of bullshit.

Dr. W.W.

December 27th, 2020

Vught, The Netherlands


[1] To be fair and veracious, I have seen a couple of oldies on DVD while stuffing myself with glorified X-mas dishes, viz. Billy Wilder’s Witness for prosecution (1957), Joseph L. Mankiewicz’ version of Sleuth (1972) and Robert Aldrich’s vilification of Mike Hammer in Kiss me deadly (1955). Speaking about bullshit, rumor and serious talk has it that in between 1955 and 1997 Aldrich’s movie hasn’t been showed with the original and intended ending in which Mike and Velda flee the bungalow and look back at its exploding from the relative safety of the ocean. Allegedly, Glenn Erickson recovered the original ending in 1997 after which the full version was distributed on DVD. Though Erickson undoubtedly has recovered clips from files and has restored them in the copies that circulated in the United States, the original version has stayed in circulation in Europe since the fifties. At least, that is my deduction from the fact that the version I have seen of Kiss me deadly on a German TV-channel (ZDF) in the seventies included the narrow escape of Mike and Velda.

[2] Though it is not clear whether you consider this failure to be a case of bullshit, it is certain that there are numerous evolutionists around who consider epigenetics to be a case of bullshit.

[3] This shift to approval by peers has reinstated the idea of ‘probability’ to its original meaning. Cf. Ian Hacking, The emergence of probability, Cambridge University Press, 1984 (original edition).

[4] Being familiar with the corridors of Tilburg University, I have followed Stapel’s successful attempts to get the attention of the media and his later downfall when the media found that they had tried to increase their rating with the help of his alleged analyses of his concocted data.

Terugkoppeling bij de coronastorm

Vught, 7 juli 2020

Geachte heer Ten Bos,

Financieel is het hachelijk, uw boekje kopen. Lang voordat de waanzin-pandemie tot de krantenkoppen doordrong, waren ze in Den Haag en omstreken al zo wijs de fiscale regels rond zelfstandigen bij te stellen. (Ik ga het nu niet uitleggen, maar het zzp-probleem en al het gezeur daarover hebben we te danken aan het feit dat de Belastingdienst niet ingreep toen allerlei witteboorden-organisaties de toch al wel bijna overtollige managers outsourcete naar het zelfstandig ondernemerschap en vervolgens voor twee dagen in de week inhuurde om in hetzelfde kantoor hetzelfde werk niet te doen.) De eerste bijstelling – de aanpassing van de zogenaamde kleineondernemersregeling – kost een ‘kleine zelfstandige’ die niet alleen op papier bedrijfskosten maakt zo’n 2.000 euro netto per jaar. Theoretisch kan er dan geen R&D-budget meer overblijven…

Edoch, de ondertitel van uw boekje De Coronastorm, “hoe een virus ons verstand wegvaagde” bleef lonken en om de een of andere reden (typefoutje?) was RNA Viruses, Host gene responses to infections onder redactie van Decheng Yang bij Amazon voor 16 euro verkrijgbaar (inmiddels is de prijs bij Amazon aangepast) en met enkel het recente boekje van David Quammen in de bol.com-boodschappenmand werd de ‘geen verzendkosten’-grens niet bereikt, dus ik dacht, hup, dan ook maar eens zien waar ons verstand volgens René ten Bos is heengewaaid…

Ik heb uw boekje vannacht doorgenomen…

… “lezen” is een te groot woord, het is best mogelijk dat bijvoorbeeld Ernst Bloch die van 1885 tot 1977 geleefd schijnt te hebben en in dat leven zowel een carrière als theoloog als een bestaan als neomarxist heeft weten te proppen, zeer interessante zaken heeft geschreven, gezegd of gedacht over het begrip Hoop want een neomarxistische theoloog moet daar dubbele expertise in hebben, maar als ik zou willen weten wat iemand die deel III van Peter Jacksons Lord of the Rings-trilogie niet gezien kan hebben over hoop gedacht, gezegd of geschreven heeft, en dus niet weet dat Gandalf over dat onderwerp niet anders dan repetitief kon worden, dan zou ik uit eerbied voor Ernst Bloch een tekst van Ernst Bloch moeten lezen, of dan toch tenminste de wikepedia-pagina over hem moeten doornemen (volgens de Nederlandse internetencyclopedie was hij een atheïstische theoloog, volgens de Engelse een filosoof). Maar als de kernpassage in zijn boek over de Hoop de zin is die u op pagina 79 hertaald, dan neemt mijn lust daartoe allengs af. Voor Kierkegaard (over Angst) en Levinas (over Moraliteit) ligt het anders, want die heb ik hier vernederlandst in de kast staan en dan mogelijk deels gelezen of doorgenomen of doorgekeken, en het is niet onaardig om de regel- en bedilzucht die in deze tijd van ‘coronafascisme’ doorgaat voor moraliteit te oppositioneren met Levinas’ deconstructie van deontologie. Uw summiere oppositionering eindigt evenwel met dat ‘beroemd onderscheid’ tussen ‘andere’ (autre) en ‘andere andere’ (autrui), en dat slaat dood. Dat maakt continentale filosofen zo vermoeiend-onleesbaar: ze zetten soms vensters voor het denken open, of realiseren althans een verbluffend lichteffect, maar dat verruïneren ze dan door woordspelingsfetisjisme dat lezers die al dan niet de pointe van het lichteffect gevat hebben aanzet tot scholastistieke nawauwelarij.

Om mijn gedachten weer tot leven te wekken, sla ik hier nu de (Engelse versie van de) meditaties van Marcus Aurelius ongericht open en lees: “On death. Either dispersal, if we are atoms: or, if we are a unity, extinction or a change of home.” (Penguin Classics-editie, pagina 89) Ik claim niet dat Marcus Aurelius hier een diepzinnige gedachte uitdrukt, ik claim zelfs niet dat hij bij het schrijven van deze zin enige gedachte gehad heeft – kunnen atomen of eenheden denken? –, ik claim enkel dat de zin ook voor niet native speakers van het Engels die dan vast ook geen Latijn zullen kennen, leesbaar is.

Voor het geval mijn verstand nu aan het wegwaaien is: “Disputes with men, pertinaciously obstinate in their principles, are, of all others, the most irksome; except, perhaps, those with persons, entirely disingenuous, who really do not believe the opinions they defend, but engage in the controversy, from affectation, from a spirit of opposition, or from a desire of showing wit and ingenuity, superior to the rest of mankind.”(An enquiry concerning the principles of morals, section I, openingszin). Die had ik even nodig…

… maar het is mij niet duidelijk geworden vanuit welke richting wat in welke richting is weggewaaid noch of we ons daarover zorgen zouden moeten maken en waarom of waartoe. Het is mij zelfs niet duidelijk geworden voor wie of waartoe u de moeite hebt genomen uw corona-alfabet uit te pennen. U en ik weten dat de wetenschap, de filosofie en de cultuur in het algemeen te lijden heeft onder perverse prikkels, een afstompende publicatietraditie en (hierin moet ik u corrigeren) een chronisch overschot aan geld, maar ik sta mij niet toe te geloven of zelfs maar te hypothetiseren dat u uw boekje enkel geschreven hebt om ook een graantje mee te pikken uit de corona-ruif. Maar als het niet die onuitdenkbare drijfveer heeft gehad, welke dan? Als u Giorgio Agamben wilt bijvallen of een van de hielenlikkers van president Macron of president Trump wil tegenspreken dan is het schrijven van een corona-alfabet in de Nederlandse taal daarvoor niet het meest gerede middel. Als u erop wilt wijzen dat er een keerzijde zat aan dat Japanse wonder, dan bent u daar twee decennia te laat mee terwijl Arjan van Witteloostuijn van de Universiteit van Amsterdam de plank natuurlijk volledig missloeg (de belangrijkste factor achter economische groei is inefficiëntie; als u de moeite zou nemen na te gaan wat de omvang is geweest van de investering in ‘the elimination of waste’, dan zou u meteen begrijpen waarom die bureaucratie ook onder het ‘neoliberalistische regiem’ is blijven groeien). Als u in het algemeen wilt afrekenen met al die filosofen of soort van filosofen die de afgelopen maanden de kranten en inmiddels ook nog boeken hebben volgepend om het Grote Corona Gebeuren filosofisch of filosofisch-achtig te duiden, dan kan ik u zonder u een spiegel voor te houden gerust stellen: alles wat Marli Huijer, Frédéric Neyrat, Peter Sloterdijk en al die andere schrijvers die u kennelijk hebt doorgenomen, over het Grote Corona Gebeuren te berde hebben gebracht, heeft in de maatschappij geen pandemisch spoor achtergelaten. Een handjevol mensen die teksten gelezen (of doorgenomen), heeft geknikt toen werd verwoord wat men zelf al had bedacht, heeft het hoofd geschud toen langskwam wat de overbuurman vorige week op anderhalve meter afstand ook al had beweerd, en een enkeling zal in de pen zijn geklommen om via een ingezonden brief, een tegenpamflet voor de redactie van Boom, of – meer gepast – in een e-mail de auteur of autrice of autriX te confronteren. De bubbel waarin de verzetsoproep van Henk Oosterling wegzinkt, is verwaarloosbaar klein vergeleken met de golf die het commentaar van John Oliver heeft bij het aantal gevangenen met corona, en die golf is slechts een rimpeling bij de mogelijkheid dat Davina Michelle nu mogelijk heus doorbreekt op de internationale scene mits ze maar goed blijft luisteren naar haar manager, al hoeft Trump maar 1 keer een mondkapje te dragen en het water van de Nijl wijkt zover uiteen dat de contouren van Pangaea weer zichtbaar worden.

Voor zover er van al dat filosofisch-achtig geschrijf iets achterblijft bij nog niet verwaaide verstanden, dan is het een oneliner als “Deskundigen zijn mensen die hun onwetendheid beroepshalve dienen te verdoezelen”. Dat is op zichzelf wel een leuke titel van uw lemma Deskundigen (heeft u die zelf bedacht?) maar de acht pagina’s tekst die volgen komen daar niet meer bovenuit waardoor u er zeker van kunt zijn dat dat die oneliner ook het enige is dat bij de lezer van uw lemma zal blijven hangen. Daartegenover is de Intimiteit = de vaardigheid om samen te kunnen verglijden te cryptisch om in de geest te blijven hangen ook nadat er een verduidelijking is gegeven vanuit de cultuurvergelijkingen van Francois Jullien. Aan het einde van de hoofdstuk zou een lezer zich af kunnen vragen waartoe die cryptiek en esoteriek diende als u het punt wilde maken dat wreed is om mensen uiteen te drijven op momenten dat ze elkaar nodig denken te hebben.

Mocht u voor toekomstige teksten nog oneliners zoeken, ik doe er u een paar aan de hand:

  • Priesters zijn mensen die hun ongeloof beroepshalve dienen te verdoezelen.
  • Machthebbers zijn mensen die hun machteloosheid beroepshalve dienen te verdoezelen.
  • Schrijvers zijn mensen die hun leesarmoede beroepshalve dienen te verdoezelen.
  • Enzovoorts.

Iedereen streeft ernaar zichzelf voor de gek te houden en door anderen voor de gek gehouden te worden, en dat is het enige streven dat zich ook zonder zuchtende hoop laat realiseren.

Als ik zelf een poging zou doen te onderbouwen dat ons verstand tijdens het Grote Corona Gebeuren is weggewaaid, zou ik geneigd zijn een inventarisatie te geven van de quatsch die de afgelopen maanden over het fenomeen is uitgebraakt. Hoewel hier het geklets van premier Rutte en dat van Van Dissel dankbare objecten zouden zijn, zoomt u in op de complottheorietjes. Dat is een boeiend fenomeen in allerlei uitlopers. Ik betrap me er de laatste jaren op dat ik het abonnement op de televisiekanalen van KPN enkel aanhoudt om naar Ancient Aliens te kijken. Maar ik kan u ook hierin geruststellen. Corona-complotdenkers en organisatoren van corona-party’s vormen een onooglijke, bijna niet waar te nemen minderheid die enkel waargenomen wordt omdat krantenpagina’s en televisierubrieken gevuld moeten blijven worden in de ijdele hoop de leegheid van youtube te evenaren. Met uw redenering zou u ook weinig indruk maken, niet alleen niet op complotdenkers maar evenmin op niet-complotdenkers:

“Bovendien zien ze [bepaalde groepen complotdenkers, Dr. W.W.] af van elementaire kansberekening: de waarschijnlijkheid dat een virus zich op zoönotische wijze verspreidt, moet vele malen groter zijn dan de kans dat het via een laboratorium verspreid wordt, om de simpele reden dat op die vleesmarkten in Wuhan veel meer mensen rondlopen dan in een laboratorium aldaar.” (p. 177)

Misschien, heel misschien, kunt u uitspraken over wat in de waarschijnlijkheidsleer simpele redenen zijn beter overlaten aan deskundigen die hun onwetendheid ter zake beter weten te verdoezelen dan u als welwillende amateur zou kunnen doen.

Nee, met alle respect voor uw denk- en weetpotentie, uw boekje over de coronastorm draagt niet bij aan het luwen van de storm. Behalve wat biografische ditjes en datjes over Ernst Bloch en Cato Maior bevat het boek geen informatie over het fenomeen dat op tafel ligt. Het blijft zelfs onduidelijk welk fenomeen op tafel ligt (corona, de corona-regels, het geleuter of corona, het maatschappelijk effect van corona?). Als een boek geen informatie bevat, kan het enkel bijdragen aan de redelijkheid doordat een min of meer a priori analyse van een concept wordt uitgevoerd, maar daarvan is evenmin sprake. Uw boek is, minder respectvol geformuleerd, een ‘niksertje’.

Gegeven u denk- en kennisniveau zou u beter moeten kunnen. Het laat zich echter betwijfelen dat de mensen die nu in de coronastorm verkeren daadwerkelijk behoefte hebben aan een tekst die het niveau van een columnistieke krabbel overstijgt. De meeste mensen geven, ook in deze coronatijd, de voorkeur aan licht vermaak boven het vermoeiend-sceptisch uitdiepen van onwetendheid.

Eén troost resteert mij: de btw die ik over uw boek heb betaald, is aftrekbaar gebleven van de btw die ik af moet dragen.

Met vriendelijke groet,

Dr. W.W.

Het is oorlog, maar niemand die het ziet?

Geachte redactie,

Op de achterflap van “Het is oorlog, maar niemand die het ziet” zegt Beatrice de Graaf dat het een ‘pageturner’ is, “met helden, schurken, nederlagen en overwinningen”.

Nu had ik er geen flauw idee van wie Beatrice de Graaf is. Begint het ge-google al. Zij – geboren in 1976, op 19 april – schijnt hooglerares aan de Universiteit van Utrecht te zijn en zit op een leerstoel met de titel History of International Relations & Global Governance, heeft ook interesse getoond in terrorisme en is volgens een van de lijstjes van Opzij zo nu en dan een van de 100-invloedrijkste vrouwen van Nederland en – o, zij is geboren in Putten – is bekend van de televisie waar zij regelmatig optreedt als terrorisme deskundige maar zij doet ook dingen voor haar kerk – want lid van de CU, of andersom – en zij schrijft ook stukjes voor NRC.

Dat krijg je, als je geen kranten leest en niet aanschuift bij een van de zeventien dagelijkse babbeltafels op de Nederlandse televisienetten: je moet de mensen die volgens achterflappen op enig gebied in den lande gezaghebbend heten te zijn gaan googlen.

Op de achterflap staat ook een aanprijzing van Matthijs van Nieuwkerk (“Dit is nog beter dan John le Carré, want het is waar.”) maar van hem wist ik dat hij deskundig is in uitleggen waarom Hotel California in een bepaald jaar wel, of juist niet bovenaan de top 2000 moet staan, dus dat zijn intellectuele bagage niet toereikend zal zijn om enig oordeel te kunnen vellen over boeken van John le Carré of boeken van om het eender wie, is evident.

Voorts een tekst die toegeschreven wordt aan De Correspondent, die geen correspondent blijkt te zijn maar een schrijverscollectief dat artikelen die in het buitenland zijn geschreven door echte correspondenten en onderzoekers in Theo Koomen-stijl hertaald naar het Nederlands, en een tekst van Maxim Februari die, nu zij een man is, zich kennelijk genoopt voelt zich voor meer zaken uit te lenen dan toen hij nog een vrouw was.

Maar, tja, volgens de titel of ondertitel woedt er ergens – niet in Jemen, niet in Syrië, niet in de Oekraïne, niet in Sudan, niet in noord-Mexico, en niet op een van die tientallen andere plaatsen waarvan zelfs voor wie geen kranten leest hoorbaar of voelbaar is dat mensen elkaar daar naar het leven staan, maar ergens anders – een oorlog waarvan niemand op de hoogte is, althans niet door middel van het gezichtsvermogen. Behalve Huib Modderkolk, onderzoeksjournalist van De Volkskrant, die de oorlog in dit boek zal gaan tonen. Zo’n boek kun je niet naast je neer leggen, althans niet als je straks – als de coronahype erop zit en iedereen zich heeft neergelegd bij het feit dat een kronkeling van wat chemische elementen de mensheid zo niet vandaag of morgen dan toch overmorgen weg kan vagen en de meditaties van Marcus Aurelius nog weer eens herdrukt zijn – op een door Rutte en de andere anderhalve-meter fetisjisten nog juist toegestaan verjaarpartijtje goede sier wilt kunnen maken…

“Maar Ronald, “ (geboren 17 april 1947, schrijft stukjes voor De Telegraaf),“wist jij dan nog niet dat de wereld in oorlog is? Heb jij het boek van Huib Modderkolk dan nog steeds niet gelezen? Want daarin wordt het getoond, van die oorlog…”

Het boek van Modderkolk is overigens niet geïllustreerd. Behoudens het omslagontwerp van Philip Stroomberg dat een vrouw toont die zit te typen op een schoottop kennelijk niet beseffend dat zij wordt omgeven door een zwarte, tsunami-achtige golf.

In het boek van Modderklok komen verschillende thema’s en uitwerkingen langs. Het boek heeft geen duidelijke opbouw of inhoudsopgave, dus ik heb zelf een lijstje gemaakt:

  • Internationale spionage van landen.
  • Internationale spionage van landen met behulp van digitale middelen.
  • Internationale spionage van landen met behulp van technieken die volgens enige regel of wet eigenlijk niet geoorloofd zijn.
  • De toename van digitale middelen door individuen die officieel niet in verband staan met enige overheid, maar misschien officieus toch wel.
  • Bombardementen op onschuldige burgers in Somalië.
  • De rol van Nederlandse veiligheidsdiensten in de internationale spionage.
  • Hacking en cybercriminaliteit in het algemeen.
  • De bedreiging die digitale technieken voor de privacy vormen.
  • De techniek van het internet en de techniek van het hacken.
  • De misschien te dominante rol van Fox-IT.
  • Het karakter van Ronald Prins.
  • De hack bij DigiNotar.
  • Het referendum over de ‘sleepwet’.
  • Het verband of het mogelijke verband tussen de hack bij DigiNotar en de executie van Iraanse demonstranten (in Iran).
  • De rol van Leaseweb in het internetverkeer en het mogelijk verband met de mogelijke criminelen achter ZeuS.
  • De aanval of vermeende hack bij de Democratische Partij in de V.S..
  • Het verband of het ontbreken van een verband tussen Kaspersky en de Russische overheid.
  • De hack bij Belgacom en de verontwaardiging van Belgische politici over die hack en de ontkenningen van die hack en die verontwaardiging door Belgische politici.
  • De problemen die een journalist ervaart bij het vinden van betrouwbare bronnen die hem iets kunnen vertellen over de wijze waarop overheden elkaar bespioneren.
  • Het feit of het mogelijke feit of het vermeende vermoeden dat de journalist bij het verzamelen van informatie over de wijze waarop overheden elkaar bespioneren door overheden of andere partijen via de modem is gehackt en afgeluisterd (2x).

Het lijstje is niet compleet maar het lijstje tot dusver illustreert afdoende dat Modderkolk zeer veel, op zich niet per se oninteressante of irrelevante onderwerpen aansnijdt terwijl de beperkte omvang van het boek (circa 250 pagina’s) het tot een bovenschrijverlijke prestatie zou hebben gemaakt als Modderkolk al die onderwerpen daadwerkelijk enigermate informatief en relevant zou hebben kunnen uitwerken.

Het is niet verbazingwekkend dat Modderkolk die überprestatie niet heeft geleverd. Het boek is een allegaartje van thema’s waarvan de uitwerking in de meeste gevallen niet dieper gaat dan de lead van krantenartikelen die erover gepubliceerd zijn. Veel onderwerpen worden enkel twee- of zesmaal genoemd, met dan twee- of zesmaal ongeveer dezelfde informatie. Daar waar Modderkolk een onderwerp daadwerkelijk enigszins uitwerkt – zoals bij de mevrouw die bij het uitwerken van gesprekken een kennis langs hoorde komen – heeft het onderwerp weinig of niets te maken met de ‘oorlog tussen overheden’, en leidt het verhaal de lezer uiteindelijk de doorlopende steeg in met dooddoeners als ‘we zullen het nooit weten’, of ‘de overheden blijven dit ontkennen’. Sommige voorvallen worden redelijk uitgelegd, zoals de affaire DigiNotar, maar die verhalen waren al uitgeschreven langs voordat Modderkolk besloot dat hij zich als onderzoeksjournalist zou gaan verdiepen in spionage, ICT en hacken. Het verband tussen overheden en criminelen wordt gesuggereerd, nog eens gesuggereerd, nog eens gesuggereerd en uiteindelijk ‘bewezen’ vanuit het feit dat de suggestie zo vaak is gedaan. Als Modderkolk op de techniek van het internet en het hacken ingaat, blijkt daaruit dat hij die techniek enkel heeft doorgrond tot op het niveau van metaforen waarmee anderen hem die techniek hebben toegelicht. Om niet nog een keer John le Carré erbij te halen: de avonturenverhalen van Tom Clancy zijn technisch informatiever dan het quasi-avonturenverhaal van Modderkolk. Het bronnenmateriaal dat Modderkolk in zijn literatuurlijst vermeld is van een lachwekkend of – voor wie in de illusie verkeert dat er aan serieuze onderzoeksjournalistiek is gedaan – huiveringwekkend. Er zit geen enkel artikel of boek bij waarop enige redactionele of inhoudelijke controle heeft plaatsgevonden behoudens van de organisatie die het artikel of het boek heeft gepubliceerd.

Waar Modderklok zijn eigen pogingen tot onderzoeksjournalistiek beschrijft, krijg je als lezer kramp in je tenen. Hij reist dan bijvoorbeeld af naar Anapa in Rusland om aan te bellen bij een woonflat waar ene Jevgeni Bogatsjov woont die er naast openbare praktijken als zakenman ook minder openbare praktijken als crimineel en hacker en misschien zelfs wel overheidspion op na houdt. Dat doet hij op pagina 133. Na tien pagina’s vol met wazig-suggestieve verbindingen blijft op pagina 144 dat Bogatsjov niet open heeft gedaan. Maar op de pier van de jachthaven waar een van de kostenbare jachten van Bogatsjov zou liggen, worden er foto’s van Modderkolk gemaakt en een van de personen die daarbij aanwezig is, verklapt: “we kunnen jullie ook meteen doodmaken”. Daarbij een grijns. Vervolgens verneemt de lezer dat Bogatsjov niet echt woont bij de woonvilla waar op pagina 133 is aangebeld, maar ergens anders, op de 14e verdieping van een flat. Bij die flat is er geen bel. Dus klopt onze onderzoekjournalist met zijn knokkels op de houten door waardoor een echo door de gang wordt veroorzaakt. Dat is op pagina 145. Komen er weer een paar pagina’s met wazig-suggestieve verbindingen. Op pagina 150 meldt Modderkolk dat Bogatsjov die echo niet gehoord heeft of die heeft genegeerd. Onze onderzoekjournalist klopt Daarom nogmaals. Maar weer tevergeefs. Dan gaat hij maar naar een villa in Anapa die op naam staat van het vastgoedbedrijf van de oude advocaat van Bogatsjov. Daar schijnt hij al eerder telefonisch contact mee heeft gehad en die heeft toen verteld dat die Bogatsjov al twee jaar niet gezien heeft in Anapa. Voor de zekerheid gaat onze onderzoeksjournalist echter toch nog even langs die villa. Er zijn daar honden die onophoudelijk blaffen, en de bel klinkt schel. Er wordt niet opengedaan dan nadat onze onderzoeker een paar keer heeft aangebeld en de jongeman die opendoet blijkt bovendien slaperig. De jongeman zegt vriendelijk dat hij de naam van de advocaat niet kent. Daarna vraagt onze onderzoeker naar Bogatsjov. Dan wordt de toon minder vriendelijk en slaat de jongeman met een ferm ‘nee’ deur dicht.

Stelt u zich voor dat bij u iemand aanbelt met de vraag of op het adres waar u de deur opendoet Geert-Jan Knoops woont. Die naam zegt u niets, dus u zegt vriendelijk ‘nee’. Dan vraagt die vreemdeling aan u of u Willem Holleeder kent…

In de pagina’s met wazige suggestievigheden na het eerste aanbellen in Anapa verneemt de lezer dat Modderkolk ook een keer samen met een Volkskrant-collega op een regenachtige dag op de stoep heeft gestaan bij toenmalig hoof van de AIVD wijlen Gerard Bouman. Die deed ook niet open.

Hilarisch zijn ook de pogingen van Modderkolk om aan de lezer duidelijk te maken dat hij zelf door overheden in de gaten gehouden wordt. Zo is er iets mis met zijn modem. Dat schijnt – aldus het gerucht – een indicatie te zijn van hackactiviteiten. Echter, Modderkolk heeft de eerste keer dat zijn modem raar deed –  in 2013 – het ding gereset waarmee alle sporen van een eventuele hack zijn verdwenen. De tweede keer dat zijn modem raar doet – in 2017 – is hij slimmer. Hij gaat ermee naar een expert. Die expert meldt hem evenwel dat alleen de fabrikant volledige toegang tot de modem kan krijgen. Of een bezoek aan de fabrikant iets zou hebben opgeleverd, blijft in het ongewisse want Modderkolk heeft de fabrikant van de modem – of, nee, het was een router, laat ik hier vooral geen technische slordigheden laten liggen – niet benaderd.

 Modderkolk is zo jong dat hij het boek vast nooit heeft gelezen, en misschien heeft hij de film ook nooit gezien, maar de passages waarin Modderkolk suggereert dat hij door overheden of criminelen in de gaten wordt gehouden, deed mij denken aan de scenes in All The President’s Men waarin Woodward & Bernstein denken dat ze in de gaten gehouden worden, en misschien zelfs hun leven in gevaar loopt. Daarvan is nooit iets gebleken. Het zou ook best wel raar zijn geweest, want Woodward & Bernstein speelden alles bijeen genomen slechts bescheiden bijrollen in de Watergate-affaire, en zelfs latere Republikeinse presidenten hebben geen enkele poging gedaan tot represailles jegens hen.

Het schijnt dat Hugo Logtenberg – die ik ook niet kende voordat ik hem tijdens dit gekrabbel opzocht op google, hij schrijft boeken over voetbaltrainers – voor Modderkolk als “journalistiek kompas van onschatbare waarde” (p. 256) heeft gefungeerd door hem op het hart te drukken “Details, Huib, let op de details!”. Dat advies heeft Modderkolk ter harte genomen. Als Aart Jochem – teamleider bij een overheidsdienst met een onmogelijke naam – op 31 augustus 2011 het gevoel heeft dat de zaken hem ontglippen overkomt hem dat als hij tijdens het bezoek aan de school van een van zijn kinderen voor een ouderavond (pagina 33), en nadat minister Donner op een persconferentie over DigiNotar geen kletskoek heeft uitgekraamd zakt Jochem moe weg in een taxi die hem naar Alphen aan de Rijn brengt (pagina 45). De vader van  Edwin Robbe deelt bij de koffie spritskoeken uiten (pagina 85). De kudde van Omar Mohammud Ali telt zo’n veertig schapen en geiten en hij heeft een vriend die Nuur Osman Gurey heet (pagina 104). René Pluijmers weet dat rechters niet weten hoe een telefoonmast werkt maar dankzij zijn kennis daarvan is een verdachte van een schietpartij vrijgesproken (pagina 111). Het internet is enorm aan het groeien (pagina 120). In Rusland eet Modderkolk een clubsandwich tonijn (pagina 138).

Nu zouden veel van dit soort overbodige stukjes informatie een functie kunnen hebben bij het ontbreken van de spanningspoging of bij het verhogen van authenticiteit. Voor mij persoonlijk had dat niet gehoeven. Ik heb The Conversation (1974) gezien, en Wargames (1983) en al die andere films over de thema’s die Modderkolk aansnijdt, dus spanning wekt het verhaal van Modderkolk bij mij niet meer op. En als kind heb ik ervaren dat als je tegen je moeder wil liegen over een grotigheid je daarbij allerlei waarheden over kleinigheden moet vertellen. Niet dat je leugen niet onderkend wordt, maar om die leugen te ontrafelen moet je moeder dan toch door de hele berg van waarheden heenploegen, en zij heeft wel wat beters te doen. Maar, goed, Modderkolk heeft zijn boek geschreven voor kijkers van De Wereld Draait Door, en die kijken niet naar platte Hollywood-films en hebben vast ook nooit tegen hun ouders gelogen. Een paar overtollige feitenfrutseltjes zij Modderkolk gegund, en dat Joost Nijsen er niets aan gedaan heeft, dat is te begrijpen want die vond dat het boek van Modderkolk sowieso al in 2018 in de boekhandel had moeten liggen in plaats van in 2019.

Die zucht tot authenticiteit levert zo nu en dan boeiende inkijkjes op: “Hoewel het [MIVD-baas Pieter Bindt en AIVD-baas Rob Betholee. Dr. WW] generatiegenoten zijn – beiden geboren in de jaren vijftig – schuren de karakters van Bindt en Bertholee regelmatig.” (pagina 156) Als Modderkolk ooit een schoolplein heeft bezocht, zou hij weten dat karakters vooral bij generatiegenoten fors kunnen schuren.

Op pagina 153 introduceert Modderkolk een dame die wordt aangeduid met “N.” Waarom deze dame enkel met een initiaal aangeduid moet worden is, niet duidelijk. Ondertussen komen we al meteen op pagina 153 veel over deze dame te weten:

  • In 2013 is ze 53 jaar
  • In 2013 leidt ze het “Rusland en China-team” bij de AIVD
  • Ze is een carrièrevrouw die als vertaler is begonnen, daarna bureaufuncties kreeg en een paar keer is uitgezonden om zich daarna te specialiseren in contraspionage.
  • Ze is een zakelijke leider, risicomijdend, afwachtend en gericht op de inhoud, en ze vindt de privébesognes van collega’s niet interessant.

Met deze informatie weten insiders vast wie met “N.” bedoeld is. Outsiders weten dat waarschijnlijk niet maar die zijn er waarschijnlijk ook niet in geinteresseerd of “N.” – die in het verhaal van Modderkolk slechts een piepklein bijrolletje speelt – ze gaat in op een informatieverzoek van de Amerikanen – nu wel of niet een aardige collega is. Toch heeft Modderkolk nog extra informatie over “N.”:

  • Ze is afkomstig uit een katholieke familie. (pagina 156)
  • Ze verwart de afkorting APR – die staat voor Advanced Persistent Threat – soms met ATP, de internationale benaming voor de club van proftennissers (pagina 157).

Omdat die informatie outsiders niets kan zeggen, moet die informatie bedoeld zijn voor oud-collega’s van N. voor wie de informatie op pagina 153 nog genoeg was.

Op pagina 161 komt N. nog eens langs. Daarbij wordt geen nieuwe informatie gegeven over het verzoek van de Amerikanen. Maar het biedt Modderkolk de gelegenheid te zeggen dat de CIA-man die in Nederland de contacten met de AIVD onderhoudt “met zijn smalle hoofd, grijzige haar, brilletje en ruimvallend pak […] zo de ambtenaar uit de televisieserie Flodder had kunnen zijn. O, en op pagina 171 meldt Modderkolk dat N. te intenties en gedragingen van Rusland nauwlettend probeert te volgen.

Het boek van Modderkolk is dus eigenlijk een jaar of twee te vroeg in de boekhandel beland. Er had eerst nog eens serieus naar de inhoud, de vertelstijl en de stilistiek moeten worden gekeken.

Ondertussen is de schokkende boodschap van Modderkolk niet schokkend en ook geen boodschap. Wie het tot 2019 ontgaan was dat er op het internet rare en onfrisse zaken plaatsgrijpen en dat overheden elkaar met allerlei technische middelen bespioneren en dat het begrip ‘privacy’ en anachronisme zou zijn als het ooit in enig tijdsgewricht betekenisvol zou zijn geweest, is of imbeciel of is na 2018 geboren.

Met vriendelijke groet,

Dr. W.W

P.S. In een reactie op deze leesreflectie heeft de auteur van het boek er – terecht – op gewezen dat in het nawoord wordt toegelicht waarom in een aantal gevallen initialen zijn gebruikt.

ENLIGHTENMENT NOW

Dear Professor Pinker,

Yesterday, after a job interview in Eindhoven, I used some coupons in a bookshop on the route to the station. I bought one book of an optimist (yours, see below), one book of a pessimist (a Dutch translation of l’homme révolté, by Albert Camus, 1951), and one book about science (On Physics and Philosophy, by Bernard d’Espagnat, 2006).

Not feeling myself fit enough to delve in quantum physics (again, and possibly again to little avail), and having sort of a conatus to uplift myself somewhat, I decided to read your book first.

It is possible that I have overestimated the uplifting power of your book somewhat.

With kind regard,

Dr W.W.

Enlightenment Now  by Steven Pinker (Random House, 2018; Penguin Books, 2019)

Pinker’s book has a comfortable and clear structure. The three chapters of Part One describe what Pinker takes to be the message of the Enlightenment. Part Two takes up what Pinker considers to be the main promise of the Enlightenment, progress. After bashing progressofobics in its first chapter, Pinker argues in consecutive chapters that progressofobics have a mistaken view on the facts of the matter concerning fifteen domains and topics. The seventeenth chapter of Part Two asks whether progress will continue in the future, and comes up with an affirmative answer. Part Three consists of three chapters describing what Pinker takes to be the essence of reason, science and humanism respectively, hailing all three under the provision that they are properly executed.

This structure gives great comfort to the reader who can’t spare the time to read the book from cover to cover. The reader can comfortably assume that Pinker’s argument in Part Two will be repetitive:

  • Readers, there are those who believe that there is no progress in society or, indeed, that society is going down the drain.
  • These guys are mistaken, both generally and specifically.
  • The general mistake of these guys is that they concentrate too much on bad news.
  • Specifically, and for instance, these guys deplore the alleged increase of economic inequality. But specifically, and in this instance too, these guys are wrong. For one, there is no objective measurable increase in economic equality. For second, even if economic inequality would increase, this does not imply there is an increase in poverty. Indeed, poverty has decreased in the last century.
  • Whenever these guys hold that matters are turning for the worse, the facts of the matter prove that matters have turned for the better, huh.

It may well be that the fifteen chapters in which Pinker rehearses this refrain contain interesting facts. However, Pinker is a cognitive scientist – or sort of a cognitive scientist – and will not have had time and expertise to gather all the relevant empirical facts by himself. More importantly, Pinker cannot have had the time and the expertise to verify the facts cited by him and to validate these facts relative to the topic of his argument. True, he might have cited the ‘right’ sources, but the reader has no guarantee that he has done so. Hence, the reader cannot leave the decision about whether there is progress, to Pinker. That is not to say that a reader with an optimistic nature cannot find solace in the overall message of Pinker’s song. Indeed, it would be nice if future research would uncover how many readers of Pinker’s book have done so to invigorate their optimism. Readers who are inclined to skepticism or pessimism might suppress the urge to read these chapters, if only because they believe to have heard similar tunes while reading Matt Ridley’s The Rational Optimist (2010) or Yuval Noah Harari’s Sapiens, a brief history of human mankind (2011), or one of the earlier books by Pinker himself. It is a good thing that pessimists like John Gray do not have a monopoly on writing New York Times’ bestsellers. It remains an illusion that pessimists and optimists are actually engaged in a dialogue in which anyone allows himself or the other to be persuaded by the view of the opposition.

Philosophically inclined readers can skip Part Two. Indeed, reading Part One robs them of any reason to plow thru Pinker’s eulogies in Part Three. Pinker’s patient has deceased in chapter two of Part One.

Before discussing the chapter in which Pinker demolishes the argument he wants to make in this book, a few words about chapter one and chapter three.

Chapter one is readable and indeed stimulating as a quick account of the Enlightenment, or at least of the brighter aspects of it. It has also the positive feature of being short. In spite of the fact that the chapter appears to have been written during an attack of hyperventilation, Pinker finds breath to stress that in retrospect most of the heroes of the Enlightenment where bigots, racists, slaveholders, anti-Semites and murderers.  To this list may be added that there where typically white males of leisure with symptoms that in retrospect would render them DSM-suitable cases of treatment.

Chapter three is too annoying to be readable with comfort. It is nice that Pinker allows critics of the Enlightenment equal time (chapter three is about as long as chapter one), but he doesn’t seem to be really interested in what they might have to say. This apathy spills over to the first chapter of Part Two where Pinker pursues the megalomaniac fashion of giving ‘A reply to my critics’ without disguising that he isn’t really interested in what his critics have to say (nor even whether they intended to criticize him).

Whatever philosophical work is done by Pinker is done in chapter two of Part One, titled “Entro, Evo, Info”. To understand the ploy Pinker sets up in this chapter – and his fallacious reasoning while doing so – we have to consider the problem that has haunted naturalism – o, Pinker surely is a naturalist, of intends to be one – in the millennia since science was invented: how can we get from a descriptive stance to a normative stance? This problem, of course, is famous because those who are skeptical about whether there is a solution for this problem, have described the blockade as the “Is”-“Ought”-fallacy or, more bluntly, as the naturalistic fallacy. According to these skeptics it is impossible to derive objective norms or objective values from what from factual statements. Thus, even if we have a firm grasp of the facts, and even if we know these facts to obtain – a skeptic doubts whether we have firm grasp of the facts, and would not endorse any claim to the effect that we know them, but that’s another matter – we cannot construct an argument from facts to values or norms without introducing an additional, allegedly factual statement, that states that the value or norm that is derived, is itself factual, rendering the argument viciously circular.

To avoid us drowning in quasi-technical jargon let us consider an example. We observe an ape. The ape as just eaten one banana. This we have seen. We offer the ape another banana. We witness the ape eating that one too. From these observations we conclude that the ape likes bananas:

VALUEape: BANANAS YUMMIE-YUMMIE

It appears that we have succeeded in deriving a value from facts. That the value we have derived is valuable from the perspective of the ape, and that we might find bananas distasteful, is no showstopper. If we are able to derive the ape’s values from what the apes does, then we might also be able to derive the values of a human individual from what the individual does and – assuming the other problems raised by Hume and Goodman can be solved somehow – we might also be able to derive the values of mankind from what human individuals do. Once we have derived values from facts, we should be able to derive norms from facts too. We could train the ape to behave in a particular way to persuade us to give him a banana. After having trained the ape to behave in this specific way, we might say that the ape behaves according to a norm, e.g.:

NORMape: IF YOU WANT A BANANA, YOU HAVE TO MAKE TWO JUMPS

However, our reasoning in these cases is not logically valid. From the fact that the ape eats a banana doesn’t follow logically that the ape likes bananas. Maybe he was just hungry and would have eaten anything at all. Moreover, if the ape does not eat a fifth banana that is offered, we would not conclude that ‘therefore’ apes like four bananas but do not like five bananas. Nor would we conclude that the ape does not like bananas if, in cases he is offered a banana and an orange, the ape eats the orange. In a scientific setting we appreciate that our reasoning would not be logically valid. Instead of concluding “this ape likes bananas” or “this ape conforms to the norm to get bananas” we construct more complicated settings to describe in what circumstances the ape eats a banana and what the preferences of the ape are. At any time during our observations we might abbreviate our findings by saying that the ape likes bananas, or behaves in a particular way because the ape wants to receive a banana. And, believing that Skinner has been effectively skinned by Chomsky or Dennett, we might say to each other that thus we have shown that apes have values, have beliefs about these values and therefore can behave according to norms that increase the amount of these values. But this does not entail that we have been able to derive values and norms from facts after all, for if we would have done so, the same logical structure would be applicable to stones and other, allegedly non sentient objects. From the fact that stones fall to earth we do not – or do no longer – conclude that stones like to fall to earth or behave according to the norms of nature if they only do so if their fall is not blocked by another object.

In making our inferences to values and norms logically valid, we not just introduce or reintroduce mentalistic terms of the kind believed to be suspect by some empiricists, but we introduce these terms with a flavor that is intrinsically normative. To say that an ape likes bananas, amounts to saying that an ape finds eating bananas good.

This is, at least according to those who object to what they call ‘the naturalistic fallacy’, what we invariably do when we try to reason from facts to values and norms. Somewhere along the route we add a premise like “if an ape eats bananas, then he likes bananas”, and we take these premises as statements of facts. Or, to make the same observation in other terms: we reasons as if values and norms are written into reality. Not by an intelligent designer, of course, but by natural processes themselves. To paraphrase the dictum ‘Dare to understand!’ Pinker ascribes to Kant: “Dare to understand the facts, and the values and norms will follow.”

However, the gap in our reasoning cannot be filled by aphorisms. Some of the heroes of the Enlightenment, including Hume and Kant, appreciated this fact to their despair. They did not allow themselves a quick, transcendental way out. Nor did they accepted Spinoza’s solution of conflating facts and values indistinguishable a viable option. Taking his cue from Mandeville and Smith Hegel tried to forge a concept of goodness while avoiding introducing a good/bad-distinction explicitly. Having robbed both the thesis and the antithesis of normative flavors, the synthesis looked like a ‘good’ thing until Marx showed that the synthesis could also be ‘worse’ then its antithetical predecessors. The prospects of naturalistic normativism have remained bleak ever since.

Still, Pinker is convinced that he can judge whether progress has been made. Assuming that ‘progress’ stands for something valuable and good, he must have succeeded in convincing himself that he has solved the conundrum somehow. Pinker’s solution – or attempt at a solution – is given in chapter two and goes as follows:

  • FACT: the second law of thermodynamics (in an isolated system entropy increases or, at least, does not decrease) is infringed upon locally by the crystallization of nature into complex, structured systems.
  • FACT: complex, structured systems become ever more complex and structured by natural selection.
  • FACT: complex structure = information.
  • FACT: the information in a complex system turns this system in a goal-directed system, sc. systems that are directed at survival and become better in achieving this goal.

Therefore:

  • FACT: the increase of information in systems is progress.

Okay, (e) is not stated explicitly by Pinker, but the explanation for this is that if he would have stated (e) it would be clear that he hasn’t solved the naturalistic conundrum. From (d) we cannot jump to a conclusion about progress because there is no a priori reason to hold that a goal-directed system is better or worse than a system that is not goal-directed. We, humans, believe that we are goal-directed and that stones are not and we might convince ourselves that this entails that we are somehow better than stones. However, this is not just a matter of perspectival taste but because we assume that stone cannot have any perspectival taste, stones couldn’t care less. Our self-appraisal is comparable to FC Ajax Amsterdam claiming victory in a soccer-match over a falling rock in Australia or an earthquake in Indonesia.

Goal-directedness in itself cannot be a marker of progress. If Pinker were to hold this he would overlook the same fact as was overlooked by John Locke in his arduous argument against innate ideas in his An Essay Concerning Human Understanding (1689-1704). Throughout his argument Locke assumes that innate ideas have an intrinsic marker, sc. universality. Hence, Locke gives elaborate arguments to the effect that the ideas that are alleged to be innate, are not universal. But, surely, innate ideas need not be universally shared. If organisms are born with innate ideas, then the innate ideas of frogs are not the same as the innate ideas of horses. By analogue, there is little reason to assume that organisms of the same species have the same innate ideas (unless we define ‘species’ as the group of organisms that share innate ideas, etc.). It may well be that Steven Pinker was born with DNA that directed him towards to the goal of survival and reproduction whereas Thieu Kuijs was born with DNA that direct him towards to goal of self-destruction and extinction. If so, in the end both might have succeeded in achieving their respective innate goal while both have failed in achieving the innate goal set by the other. Even if introducing ‘goals’ does not infringe upon naturalism – which it does, of course – it would not enable us to distinguish the good and the bad from the mere ugly.

Now Pinker does give a turn at the screw by relating evolution and the goal-directedness of organism to sympathy. Allegedly, human beings are born with a predilection towards some form of altruism. And altruism is an intrinsically moral feature; and moreover, a feature that is considered to be good. Ignoring the question whether all human beings are born with the affection of sympathy – a question that is rhetorical if not openly cynical – in this line of argument Pinker would have left naturalism behind. There is no conceivable naturalistic argument to the effect that sympathy and whatever behavior it may sprout is beneficial to whatever is good in the survival of the species. At most we could say that human beings and mammals in general are thus poorly equipped by evolution that they have to show sympathy in order to get to the next round of reproduction.

Because it is, albeit under inspection, evident that Pinker has not solved the naturalistic puzzle, we still are in need of an explanation for the fact that Pinker himself doesn’t seem to notice that his book has turned into a dead end in chapter two. Two explanations spring up at this point:

  1. Pinker makes an additional assumption that seems to be thus evident that he doesn’t see the necessity to make it explicit in bridging the gap between facts and values. If so, this assumption might have been that information is itself intrinsically good. In the version that conflates information with knowledge, this assumption underlies Western thought from Plato onwards. Since hardly anyone would argue that having knowledge or information is a bad thing, it is possible that Pinker has made this slip of the mind.
  2. Pinker has not been aware of burden that rests on a naturalist who believes in progress to show a way out of the naturalistic conundrum.

The second explanation cannot be ruled out but has to be allotted a high entropy since in other books, e.g. in How the mind works (1997), Pinker showed some awareness of the problem that faces a normative naturalist. True, authors like Daniel Dennett and Richard Dawkins have spoiled the intellectual climate to such a degree that other authors might have forgotten too that giving an argument is not the same as stating a dogma. But let us not burden Pinker with the vices of his fellow bestseller-authors and allow for the possibility that in his call for further enlightenment he was aware of the naturalistic fallacy.

So we should settle for the first explanation. Pinker believes that information or knowledge is intrinsically good. As a corollary, reason and science are intrinsically good, too. Once we allowed ourselves some logical liberties in jumping the naturalistic gap between facts and norms, we could easily convince ourselves that the facts of nature combined with what is intrinsically good about reason and science leads to the values and norms of humanism. Thus, we have gone full circle at least.

Alas, information is either not intrinsically good or bad, or it is very bad.

From a naturalistic perspective, information is a conjunction between facts. This conjunction can be described exhaustively by scientific theory without introducing mentalist terms or terms that are associated with values and norms.

From a societal perspective, information – or what is dubbed ‘information’ in metaphorical memes and sloppy slang – is the Mother of all Evil. Most of this sort of information is costly, superfluous, redundant, not relevant, escapist, propagandist, misleading, fake, wicked, vile, perverse, or outright criminal, and – though this should have been a contradiction in terms – typically incomplete and incorrect.

Uw aanval op de natiestaat

Geachte heer Baudet,  

Met aanvankelijke tegenzin doch gaandeweg groeiende belangstelling en plezier heb ik uw boek “Aanval op de natiestaat” gelezen.#  

De aanvankelijke tegenzin zal ingegeven zijn door de werkhypothese dat u in uw boek de volgende redenering zou gaan opzetten:  

(1)   Een democratie kan alleen slagen in een natiestaat;  

(2)   Een natiestaat vereist soevereiniteit over een grondgebied en een bevolking met een gedeelde cultuur.  

(3)   De natiestaat wordt aangeknaagd door supranationale organisaties als de EU en door de ideologie van het multiculturalisme.  

Dus:  

(4)   We moeten de natiestaat gaan redden (= afschaffen van die supranationale clubs en stoppen met dat multiculturalisme).  

Ik vind deze redenering niet zeer boeiend, niet alleen of niet zozeer omdat u in uw electorale uitspraken het multiculturalisme verengt tot acceptatie van de islamitische cultuur, maar ook en vooral omdat de democratie, indien in gevaar, niet de moeite van het redden waard is. Als regeringsvorm is het alleen adequaat in de ‘onderhoudsfase’. Als er geen problemen opgelost hoeven te worden, kan een land zich een democratie waarin iedereen meekabaalt permitteren. Ligt er een probleem op tafel – zij het een bankencrisis, zij het een overstroming, zij het een Brexit, zij het klimaatopwarming – dan moeten er spijkers met koppen geslagen worden door deskundigen die hun tijd niet hoeven te verspillen met ‘het creëren van een maatschappelijk draagvlak’. Voorts is inmiddels door China het empirisch bewijs geleverd voor de stelling dat een samenleving prima kan floreren zonder democratische parafernalia.  

Ik zag er dus niet naar uit mij in uw boek te verdiepen. Doch de oproep van Rob Schouten in Trouw van 23 maart 2019 en de bijna simultane oproep van de voorzitter van het Vlaams Blok/Vlaams Belang via de Vlaamse televisie hebben mij ertoe overgehaald uw boek toch maar door bol.com te laten bezorgen.  

De werkhypothese werd min of meer bevestigd door het Woord vooraf. Om die reden vond ik het Woord vooraf niet zeer lezenswaardig. Dat was even doorbijten.  

Edoch, deel I van uw boek, waarin u een beknopte geschiedenis geeft van de opkomst van nationale staten, het begrip soevereiniteit bespreekt en aansluiting zoekt en vindt bij de standaarddefinitie van een natie, vond ik interessant leesvoer. Dat er, sinds dat ik als student geschiedenis de ontwikkeling van de nationale staten moest bestuderen, geen nieuwe inzichten dienaangaande zijn gerezen, was natuurlijk ook buitengewoon geruststellend. Je hoeft kennelijk niet alle vakbladen en vakpublicaties over de moderne geschiedenis bij te houden om op de hoogte te blijven van de ‘state of the art’.  

Ook de eerste twee hoofdstukken van deel II van uw boek, over supranationale gerechtshoven en supranationale organisaties, ervoer ik als interessante lectuur. u kon in 2012 nog geen gebruik maken van het materiaal dat de soevereiniteitsdiscussie rond de Brexit zou opleveren, en het supranationale aspect van de WTO en de VN-Veiligheidsraad is zeer beperkt. Daardoor geeft de volgorde van hoofdstukken het effect van een anticlimax. Maar een tekst die als proefschrift is geschreven, hoeft niet spannend te zijn, en het punt dat u wilt maken – dat de soevereiniteit van natiestaten wordt doorbroken door internationale verbanden waarin de natiestaten niet als ‘partijen’ maar als ‘leden’ figureren – heeft u in deze hoofdstukken afdoende gescoord.  

Het Woord vooraf en enkele ietwat flauwe kwinkslagen daargelaten, kon ik hoofdstuk 1 tot en met 5 lezen zonder de impuls te voelen u voor een ‘racist’ of ‘xenofoob’ uit te maken.  Weliswaar heeft u aangekondigd dat de beschrijving van de supranationale organisaties op zichzelf zou laten zien dat de natiestaat wordt aangeknaagd, maar het is mogelijk de informatie in deze hoofdstukken te absorberen zonder het Internationaal Strafhof of de EU te associëren met het beeld van een rat die de natiestaten aan het doorknagen is. De lezer zou u na afronding van hoofdstuk 5 mentaal toe kunnen spreken met: “Fijn, meneer Baudet, dat u heeft uitgelegd dat er een spanning is tussen nationale soevereiniteit en supranationale organisaties, en ook dat u heeft uitgelegd dat vanaf de eerste stappen naar de EU, en eigenlijk al veel eerder, in de tijd van Kant en ook al een eeuw of wat daarvoor, denkers en doeners die spanning gezien hebben. Mijn dank ervoor dat u dit zo goed hebt uitgelegd. Maar dat die spanning er is, impliceert niet dat die niet beheersbaar is. Het impliceert zelfs niet dat de spanning, zo die onbeheersbaar mocht blijken, een slechte zaak is. Misschien houdt die spanning juist de betrokkenen in de verschillende machtsgremia scherp, en komen beslissingen op de onderscheiden niveaus meer weloverwogen tot stand.”  

De lezer die u op deze wijze mentaal toespreekt, weet wel dat u enkel door de spanning te schetsen een zeer kwalijke zaak heeft benoemd, maar de lezer kan bijna alles wat u tot hier hebt neergepend beamen zonder daarin mee te gaan.  

In deel III van uw boek geeft uw overwegingen voor de stelling dat de spanning op zichzelf een kwalijke zaak is. In hoofdstuk 7 en hoofdstuk 9 betoogt u dat de democratie niet zonder een wij-gevoel kan, dat het wij-gevoel niet in stand kan blijven als het rechtsgevoel van burgers wordt aangetast, en dat het rechtsgevoel van burgers wordt aangetast als de wet niet voor iedereen op dezelfde wijze wordt toegepast.% De overwegingen die u daar geeft, kunnen echter niet op zichzelf staan. Het is immers denkbaar dat het rechtsgevoel van burgers niet wordt aangetast als de ‘inbreuken’ die supranationale organisaties op de nationale soevereiniteit plegen voor alle burgers van een natiestaat dezelfde consequenties hebben. Als de supranationale organisaties zich bij het plegen van inbreuken op de nationale soevereiniteit bovendien laten leiden door normen en waarden die althans in zodanige mate universeel zijn dat ze door de meeste burgers van de natiestaat gedeeld worden, kunnen de burgers van de natiestaat – als ze dat willen – besluiten dat de beslissingen van de supranationale organisaties geen inbreuken zijn op nationale soevereiniteit maar bevestigingen zijn van de volkswil, de Leitkultur, die een noodzakelijke voorwaarde is voor de natiestaat. Het Internationale Strafhof, de gerechtshoven van de EU zouden vanuit het perspectief van de Leitkultur kunnen fungeren als een extra verzekering op de nakoming van de normen en waarden van de burgers van de natiestaat. Dat was historisch en feitelijk oog het oogmerk achter sommige supranationale organisaties: de EU had niet tot doel om de lidstaten eens even te vertellen hoe het allemaal moest, maar om de normen en waarden van de lidstaten supranationaal te borgen.  

Voor zover uw boek de redenering hierboven op tafel wilt leggen, ontbreekt er dus nog iets.   

Nu zit er tussen hoofdstuk 7 en hoofdstuk 9 een hoofdstuk 8. Maar dat hoofdstuk vult het gat in de redenering niet op. Hoofdstuk 8 gaat in op de redenen of drogredenen van diegenen die geen probleem hebben met supranationale organisaties of daar zelfs voordelen in zien. Dat hoofdstuk is bij vlagen leesbaar en, inderdaad, oorlogen die door historici veelal toegeschreven worden aan opkomend nationalisme kunnen ook toegeschreven worden aan de onderdrukking van opkomend nationalisme. Het nationalisme kan in een oorlog behalve dader ook slachtoffer zijn. Dat mensen soms aanslaan bij enkel de term ‘nationalisme’ mag bekritiseerd worden. Al doet dat natuurlijk niet af aan het feit dat het nationalisme in de meeste gewapende conflicten sinds de Napoleontische tijd de dubbelrol van dader en slachtoffer gespeeld heeft. Ook als de poging die u in hoofdstuk 8 onderneemt om nationalisme te ontdoen van de reputatie van politiek incorrect te zijn, slaagt, heeft u nog niet uitgelegd waarom supranationale organisaties een bedreiging zijn van de natiestaat.  

In uw brein is het gat reeds gedicht door hoofdstuk 6 waarin u het multiculturalisme hebt geïntroduceerd als bedreiging van de natiestaat. U nuanceert daar keurig en politiek correct. Voor zover multiculturalisme betrekking heeft op kookgewoontes en dergelijke, wordt de natiestaat er niet door bedreigd. Maar als multiculturalisme staat voor de doctrine dat alle culturen gelijk zijn, en dat wetgevers en rechters die gelijkheid van culturen moeten meenemen in wetten en uitspraken, dan gaat het mis. Dan is er sprake van rechtspluralisme. Rechtspluralisme houdt in dat de wet niet voor iedereen gelijk is. Dat ondermijnt het rechtsgevoel van de burgers, en dat ondermijnt de natiestaat. Burgers herkennen zich niet meer in de overheid, en dan brokkelt de democratie af.  

Analytisch is hoofdstuk 6 de draagbalk onder uw redenering. Maar de draagbalk moet zeer flexibel zijn, wil die niet onmiddellijk breken onder de last.   

1.      Doorheen het boek worden supranationale organisaties gepresenteerd als een bedreiging van de natiestaat. Dat is wonderlijk. Burgers die vinden dat de natiestaat niet alle burgers gelijk behandelt, kunnen mogelijk verhaal halen bij de supranationale organisatie. Terwijl rechtspluralisme binnen de natiestaat de natiestaat aanknaagt, zou een supranationale organisatie een middel kunnen zijn bij het beperken van die schade.   

2.      Hier zou u kunnen inbrengen dat het nadelige effect van supranationale organisaties op natiestaten indirect is. Doordat internationale organisaties inbreuk plegen op de soevereiniteit van nationale staten, tasten deze organisaties de weerbaarheid van natiestaten aan tegen de ideologie van het multiculturalisme. Dat betoog kan echter alleen slagen als de normen en waarden van de supranationale organisaties, of de wijze waarop supranationale organisaties deze normen en waarden toepassen, op cruciale punten afwijkt van de normen en waarden – of de toepassing van normen en waarden – in de natiestaat. In het geval van de EU en althans de harde kern van lidstaten van de EU is dat niet waarschijnlijk. De EU en de meeste lidstaten hanteren normen en waarden die voortkomen uit de ‘christelijk-humanistische’ traditie met de toevoeging van de rationalistische idealen van de Verlichting.  

3.      Ook als er een spanning is tussen de normen en waarden van de supranationale organisatie enerzijds en anderzijds die van de natiestaten, kan premisse (3) van de redenering alleen opgaan als de supranationale organisatie significant verder gaan in het volgen van de ideologie van het multiculturalisme dan de natiestaten. Concreet: waar de lidstaten van de EU de neiging hebben om de ene cultuur boven de andere te stellen, zou de EU de neiging moeten hebben alle culturen aan elkaar gelijk te stellen. Daarvan lijkt geen sprake te zijn. De EU is noch de bron van de ideologie van het multiculturalisme noch de belangrijkste verdediger daarvan. De idee dat alle culturen gelijk zijn of – milder – dat we voorzichtig moeten zijn om vanuit de ene cultuur commentaar te leveren op de andere cultuur, is ingebakken in de westerse intellectuele cultuur. Dat de westerse cultuur ook gekenmerkt wordt door chauvinistische arrogantie en zelfgenoegzame uitbuiting (“white man’s burden”, exploitatie van slaven, enzovoorts), is een paradox, maar het is een paradox die niet door een andere cultuur in de westerse cultuur is ingebracht. Dat westerse intellectuelen hun idealen na vijfentwintig eeuwen nog steeds niet enigermate coherent op een rij hebben weten te zetten, mag geen excuus ervoor zijn om idealen als godsdienstvrijheid ineens selectief te gaan toepassen als het aantal ingezetenen dat niet alleen nog religieus is maar er een andere religie op na houdt dan de religies die de inzet waren van de godsdienstoorlogen in de moderne tijd, toeneemt.  

4.      Daargelaten de bovenstaande ditjes en datjes komt uw redenering enkel van de grond als uw analyse van rechtspluralisme deugdelijk is. Die is echter ondeugdelijk.  

In tegenstelling tot de suggestie die u in hoofdstuk 6 is rechtspluralisme intrinsiek aan elk rechtssysteem. Wetten en regels zijn – dat weet u nog wel – nooit zo exact dat ze machinaal toegepast kunnen worden. Er komt altijd interpretatie aan te pas, en er spelen ook altijd zachte criteria als redelijkheid en billijkheid een rol. Dat de wet ‘in gelijke gevallen op dezelfde wijze wordt toegepast’, is een ideaal. Het is geen SMART-criterium. Bij het opstellen van de wet ‘weet’ de wetgever dat dat ideaal utopisch is, zoals Kantianen ook wel weten dat de universaliseerbaarheid van de categorische imperatief contextgevoelig is. De wetgever weet dat de ene burger bestraft zal worden voor iets waarvoor de andere burger onbestraft zal blijven. Soms maakt de wetgever bij het opstellen van een wet expliciet een keuze. Er staat dan in de wet zelf dat die alleen van toepassing is op een bepaalde groep burgers, bijvoorbeeld studenten jonger dan 27 jaar, of ouderen boven de 67. Naast een leeftijdscriterium kunnen andere criteria gebruikt worden, inclusief geslacht, godsdienst, seksuele voorkeur, inkomen, mate waarin werkzaamheden zelfstandig worden uitgevoerd, diploma’s die men behaald heeft, enzovoorts. In principe is er geen enkele grens gesteld aan de criteria die de wetgever kan gebruiken om binnen een wet onderscheid te maken tussen groepen. Omdat we in Nederland geen grondwettelijk hof hebben (wat u een goede zaak schijnt te vinden) is de wetgever niet onderworpen aan enig toezicht op de mate waarin een wet discriminatoir is. Maar vaak laat de wetgever het discriminatoir aspect van een wet impliciet. De wetgever vertrouwt er dan op – al dan niet uitgeschreven in de Memorie van Toelichting – dat de uitvoerende macht en de rechterlijke macht in specifieke casus die elementen mee zullen laten wegen die redelijkerwijs mee zouden moeten wegen.  

Laten we nu eens naar het voorbeeld kijken waarmee u uw aanklacht tegen rechtspluralisme begint: de mevrouw die in discussie geraakt met de uitkeringsinstantie omdat zij vanuit geloofsovertuigingen een hoofddoek wil dragen en vanuit geloofsovertuigingen niet wil meewerken aan de verkoop van loten (pagina 243 e.v.). Dat de rechter oordeelde dat de uitkeringsinstantie de uitkering niet mocht intrekken, presenteert u als een voorbeeld van rechtspluralisme: waar andere uitkeringsgerechtigden de baan als lotenverkoper hadden moeten accepteren – en bij weigering de uitkering hadden verloren -, hoeft de vrouw dat niet vanwege haar godsdienst, en daarmee krijgt de vrouw vanwege haar godsdienst een andere behandeling dan mensen die een andere of geen godsdienst aanhangen.  

Uit het voorbeeld blijkt dat u onvoldoende zicht hebt op de overwegingen die de wetgever aan uitkeringsinstanties toestaat. Dat een uitkeringsinstantie – of, in geval van een geschil, de rechter – rekening houdt met de specifieke omstandigheden en de specifieke kenmerken van een uitkeringsgerechtigden, is niet alleen staande praktijk maar die praktijk is ook beoogd. Zo zal een uitkeringsinstantie er geen punt van maken als iemand die slechthorend is, een functie in een fabriek met veel omgevingslawaai weigert te aanvaarden, als iemand die zwaar obese is liever niet wil werken in een suikerfabriek, als iemand die vindt dat mensen niet moeten vloeken aarzelt bij het aannemen van een baan als buschauffeur, als een vrouw die in haar jeugd verkracht is niet wil werken in een seksshop, en als een jongeman die meester in de rechten is en is gepromoveerd op een proefschrift waarin de aanval op de natiestaat wordt geïllustreerd met ogenschijnlijke voorkeursbehandeling voor moslims inbrengt dat hij misschien beter niet kan gaan werken als conciërge in een moskee. Toegegeven, her en der zijn uitkeringsinstanties bezig met het inruilen van redelijkheid en billijkheid voor protocollaire zuiverheid waardoor sommige uitkeringsgerechtigden in strijd met wat het EHRM zou willen, worden ingezet als slaven van de gemeentereiniging, maar dat is een element van de voortdurende golfbeweging in de sociale zekerheid. Als we niet kunnen controleren of Poolse werklozen die terug zijn gegaan naar Polen terecht een uitkering ontvangen, moet dat elders met ferme taal en harde acties gecompenseerd worden.   

Dat een uitkeringsinstantie, of een rechter, rekening houdt met de religieuze overtuigingen van een uitkeringsgerechtigden, is binnen het Nederlandse sociale zekerheidsstelsel normaal, en zelfs voorgeschreven. Dat kan benoemd worden als ‘rechtspluralisme’, en dat predicaat is analytisch niet onjuist. Maar deze vorm van rechtspluralisme tast de rechtsstaat niet aan. Het kan wel het rechtsgevoel van burgers aantasten, bijvoorbeeld doordat iemand met een meester- EN een doctorstitel het fenomeen rechtspluralisme gaat illustreren met een voorbeeld dat tegelijkertijd de ideologie van het multiculturalisme lijkt te illustreren.  

U heeft – het is trieststemmend dat uw scriptiebegeleiders en promotoren u daar niet op gewezen hebben – vooralsnog onvoldoende kennis van en inzicht in de rechtsstaat om daar een boek over te kunnen schrijven.  

Met vriendelijke groet,  

Dr. W.W.  

# Dertiende druk, 2019. Voor lezing van uw boek kon ik slechts het equivalent van 1 dagdeel vrijmaken. U zult het mij niet kwalijk nemen dat ik uw boek niet van beginletter tot eindletter gelezen heb, en het notenapparaat en dergelijke niet heb gecontroleerd. Mocht er nog eens een gewijzigde, gecorrigeerde druk komen: volgens het register figureert Roger Scruton vier keer in het boek, op de pagina’s 240, 296, 305 en 392, doch op pagina 392 is hij evenwel onvindbaar. Daar zal pagina 391 bedoeld zijn. Voorts komt Roger Scruton voor op de pagina’s 384, 385, 409, 412, 413, 415, 418, en 423, terwijl hij op pagina 461 is opgenomen in de dankbetuiging. Van de 9 titels die in de bibliografie van Roger Scruton zijn opgenomen, zijn er drie ‘verwijzingsloos’ .  

Prof. Oreskes (harvard) on climate change

Dear Professor Oreskes,

Last summer, when I was collecting material for a course on skepticism, the book Merchants of Doubt popped up in bol.com (a Dutch variety on amazon), and I was immediately sold. Because the course was cancelled, however, some time has evaporated before I set myself reading it.

Undoubtedly, you will be glad to hear that I am still sold. It is fun, and at times shameful, to read; the story is very well annotated; its theme is relevant; and while exposing pseudo-skeptical lobbyist on tobacco, DDT and global warming the book gives the reader enough information to understand the main issues and why scientific consensus evolved in the way it did. Moreover, while reading I have been unable to wring myself into the position of an antagonist.

So, surely this e-mail is written to give me another opportunity to antagonize you and me.

Concerning the debate on climate change itself, I am a self-declared innocent bystander. I do not believe science can ‘prove’ that the climate is changing nor that mankind is partly or mainly responsible for it, regardless how stringent a ‘proof’ should be. Pace Nelson Goodman, as long as Goodman’s riddle of induction isn’t solved, the balance of evidence remains in balance for any hypothesis. Thus, paralysis by analysis is a good thing, at least if one sits in a philosophical armchair. When I leave the armchair, I do not feel an urge to become a climate change-believer or a climate change-pseudo skeptic. Then, it is evident that mankind is irresponsible polluting the earth thru its unquenchable thirst for immediate satisfaction. If the universe hands out pity, we are a pitiful species. So, surely, we are ruining everything we touch. And, so, evidently, we should stop spoiling matters, e.g. by reducing CO2-emission. There is little reason to believe that we can save the globe by doing so, but then at least we could mimic rational animals in a local confinement.

            Phrasing this in a more positive way: whatever scientists and politicians tell us to do to stop climate change, we could and should do independent of whether the climate is changing.

In Merchants of doubt much is made of consensus within science. Since I have a mild allergy to consensus, I have kept an eye on the inbuilt allergy-meter while reading. It didn’t get in the red. This surprised me because the book overwhelmingly refers to the overwhelming consensus among scientists about climate change, and that should have made me overwhelmingly obnoxious. The explanation is, it seems to me, that in the case of climate change there are external forces that keep scientists on track. In everyday science, where little or nothing is at stake, peer-reviewing and other institutional devices create bubbles that can become self-contained. In the case of climate change, there are external forces. True, at times these external forces lead to silly discussion about whether what word should be used to state that some effect is ‘discernible’ or ‘appreciable’, but this silliness is more than compensated by the fact that a Saudi prince actually seems to have read a version of the IPCC rapport. And, also true, if scientific research is deemed relevant for society, journalists start spreading noise and are joined by a couple of millions lay-experts, self-serving politicians and a couple of self-appointed philosophical skeptics. That is the price science has to pay for being relevant. This price, however, has benefits. It keeps scientists – who are only human, after all – on track.

            That is the point you seem to have missed: the ‘merchants of doubt’, the pseudo-skeptics, those politically motivated filthy swines that even smeared the memory of Rachel Carson, those bastards might have had a beneficial effect on climate science. If so, that would prove the point of Adam Smith, G.W.F. Hegel, Charles Darwin and Milton Friedman: the ‘invisible hand’, ‘the cunning of reason’, ‘the blindness of evolution’, ‘the rationality of markets’ or whatever it is called, ensures that society at large benefits from self-serving behavior.

Thus, to my regret, conspiring pseudo-skeptics may be more useful to society than ‘truly philosophical’ armchair skeptics.

I hope you enjoy your sabbatical leave.

With kind regards,

Dr. W.W.