De oppervlakkigheid van TV-komieken

Lollig, dat Zondag met Lubach van 18 oktober 2020 met grapjes over complotdenkers en mensen die Rutte uitschelden voor “p***fiel” en zo.

Twintig minuten daarover doorrazen is wel wat veel, mede doordat de grappen en grollen steeds over dezelfde tien, twaalf personen gaan. Omdat dat dozijn denkers zelf filmpjes maken van hun scheldpartijen en die filmpjes zelf op YouTube zetten, zou je als toeschouwer kunnen denken dat er in Nederland inderdaad ongeveer twaalf complotuitdiepers zijn. Maar Lubach benadrukt dat die filmpjes door wel 600.000 mensen bekeken worden. En bovendien, aldus Lubach op gezag van enkele krantenkoppen, 1/6 of 1/7 van de Nederlanders gelooft dat farmaceuten virussen verspreiden om medicijnen te kunnen verkopen; en 1/6 of 1/7 van de Nederlanders gelooft dat de elite of de overheid of een van de twee berichtgeving tegenhoudt die de overheid of de elite onwelgevallig is.

Lubach vergat te melden dat 1/6 of 1/7 van de Nederlanders of misschien veel meer of niet veel minder nog in een of meer goden geloven. Ook schijnen er dagelijks 10.000 mensen in Nederland naar het programma Ancient Aliens op History Channel te kijken. Waaronder ikzelf. Het is een fantastisch programma waarin altijd wel twee of drie feitjes zitten die de wetenschap nog niet volledig heeft weten te verklaren. Het is machtig mooi om te zien dat dan ook ongeveer een dozijn auteurs/onderzoekers/archeologen of pseudo-auteurs/pseudo-onderzoekers/pseudo-archeologen uit de twee of drie feitjes weten te deduceren dat de aarde ooit bezocht is door buitenaardse wezens, of nog steeds door buitenaardse wezens bezocht wordt, of – dat is weer een andere variant – dat wij evenals octopussen en die zeedieren die oneindig oud kunnen worden, zelf buitenaardse wezens zijn.

Als Lubach die kijkcijfers zou kennen en zou weten dat ik dat programma volg, zou die vast denken dat ik ook in bezoekingen van buitenaardse wezens geloof…

Welbeschouwd spreekt uit het lollige stukje van Lubach vooral diepe minachting voor complotdenkers en verder voor iedereen die zich niet voegt in de ideeënstroom van de elitaire meerderheid. Die complotdenkers en die andere dwazen dat zijn mensen die slaafs de autoplay-adviezen van YouTube volgen en dan ook nog denken dat ze daarmee serieus onderzoek aan het doen zijn. Verstandige, redelijke mensen zoals Lubach en de leden van zijn schrijversteam doen dat niet. Die laten zich niet door de algoritmes van Google sturen maar gaan zelf op onderzoek uit.

Het roept bij mij herinnering op aan het slot van een cursus over filosofie waarin werd ingegaan op het feit dat mensen zich plegen op te sluiten in bubbles van gelijkdenkenden: “Bubble-gespetter doet zich voor als de een de ander de les gaat lezen, ‘de maat gaat nemen’.” Waarna de cursus werd afgerond met de bijna Kantiaanse imperatief: “Blijf er altijd van uitgaan dat je je kunt vergissen.”

Nu is het programma van Lubach een stukje lokaal vermaak met zeer beperkte maatschappelijke consequenties. Ondanks alle grappen en oproepen van Lubach, bestaat Facebook nog steeds en is Facebook nog steeds groeiende. Dat Google een paar filmpjes van een Nederlandse complotdenker van YouTube heeft gegooid zal ook niet door het programma van Lubach zijn ingegeven. Google was toch al bezig met wat complotdenkers van YouTube te mieteren, waaronder de complotdenker die in het programma van Lubach prominent figureerde, want Google weet inmiddels dat dit soort filmpjes de omzet niet verhoogt.

Ernstiger is dat Lubach een kloon is van Amerikaanse komieken en dat de Amerikaanse komieken bezig zijn met hun grappen en grollen een tijdbom te plaatsen onder althans de Amerikaanse ‘democratie’.

Dat zit zo.

Hoewel president Obama mogelijk een zeer integere persoon was die het beste met de VS voor had en ook niet alleen maar verkeerde dingen heeft gedaan, was zijn presidentschap allerminst een succes. De meeste buitenlandse problemen zijn blijven liggen en de binnenlandse problemen zijn met lapmiddelen als kwantitatieve verruiming afgepoetst of weggetoverd met trucjes om maatregelen door de senaat gewrongen te krijgen terwijl op voorhand vast stond dat een Republikeinse opvolger dat dan weer terug zou gaan draaien. De belangrijkste ‘misser’ van Obama was dat de VS aan het einde van zijn presidentschap niet minder verdeeld was dan aan het begin van zijn presidentschap en dat de rol van huidskleur in die verdeeldheid eerder groter was geworden dan kleiner. Kon Obama weinig aan doen. De VS is nu eenmaal een land waarin 95/100 van de bewoners nog in goden geloven, en waar het bedenken van het woord ‘complotdenken’ niet helpt tegen het complotdenken.

Een wel aan Obama verwijtbare dingetje was dat hij bij een babbeltje voor wat journalisten Donald Trump inwreef dat Obama de president was en Trump niet. Als Obama niet lollig had proberen te zijn, was de wereld het presidentschap van Trump bespaard gebleven. Nu ja, het hielp ook niet dat de democraten in 2016 een kandidaat naar voren schoven die door een deel van de democratische achterban gehaat werd…

De Democraten zijn zeer slechte verliezers gebleken. In plaats van te accepteren dat uit de verkiezingen een president naar voren was gekomen met een sterk-narcistisch maar in theorie goed manipuleerbaar karakter, en dat rare Trump-mannetje een beetje presidentje te laten spelen, zijn ze blijven doorzeuren over de ‘popular vote’, Russische complotten, en het dreigend nepotisme, onderwijl alles wat Trump deed of zei afwijzen en bespotten. Dat is – althans volgens de handboeken – precies wat je niet moet doen bij sterk-narcistische personen want die voelen zich dan gekrenkt en als narcisten zich gekrenkt voelen en dan ook nog in een positie van macht zitten, dan houd je de poppen aan het dansen.

De Amerikaanse komieken – Trevor Noah, Jimmy Kimmel, Stephen Colbert, John Oliver enzovoorts – stookten het vuurtje vrolijk mee op. Sommigen hadden voor 2016 Trump in hun shows ontvangen als aberrante smaakmaker. Vanaf 2016 werd Trump voor hen de vaste ‘prűgelknabe’. Niet alleen over Donald J. zelf, maar ook over zijn zonen, zijn dochters en zijn vrouw werden grapjes gemaakt waarvan de ranzigheid ooit heftige verontwaardiging bij de elite en zichzelf respecterende intellectuelen zou hebben opgeroepen. Nieuwszenders als CNN deden mee in dat spel, zij het dat die de schijn ophielden aan serieuze journalistiek te doen bij het verspreiden van al die triviale anekdotes over Trump. Nadat de pogingen van de Democraten om Trump in de lijnen van de macht te laten struikelen, waren mislukt, gleed het verder af. Inmiddels is het een vaste meme van de ‘Democratische’ media in de V.S. geworden Trump te beschuldigen van de 220.000 (and counting) Amerikaanse doden door COVID-19 en ook van de nadelige effecten van COVID-19 voor de Amerikaanse economie. Alsof Trump de Trolley eigenhandig heeft gesplitst en langs beide sporen slachtoffers heeft laten maken. Wie de data bekijkt, ziet vooral dat het vrij weinig uitmaakt wat regeringsleiders doen of laten: nagenoeg overal waar de westerse democratie scepter zwaait, woedt de pandemie al golvend voort, zowel in de medische als in de economische gevolgen. In tegenstelling tot de meeste andere Westerse regeringsleiders heeft Trump als president van de V.S. weinig te vertellen over wat er in zijn land gebeurt. De V.S. is een federale bondstaat: bijna alles op het gebied van gezondheid en openbare veiligheid, wordt beslist door de staten afzonderlijk. Al had Trump vanaf COVID-19-Dag-Een een mondkapje gedragen, het zou weinig hebben uitgemaakt. Het enige wat Trump in negatieve zin onderscheidt van al die andere regeringsleiders die COVID-19 niet krijgen ingedamd, is dat Trump een spoor van bizarre opmerkingen over COVID-19 in de media heeft achtergelaten. Het is een raar mannetje. Maar dat wisten we dus allemaal al een paar decennia geleden…

Nu zou ook dit – het eindeloos belachelijk maken van een lachwekkend mannetje – onschuldig vermaak kunnen zijn gebleven als de lollige aanrandingen van Trump de toch al diepsnijdende verdeeldheid in de Amerikaanse samenleving niet nog verder zouden hebben verscherpt. Inmiddels hebben zich aan beide zijden van de scheidslijn complotdenkers verzameld die hun aversie en wantrouwen jegens de andere kant met retoriek en zelfs met ‘objectieve’ data hebben onderbouwd, uitgebouwd en ingebouwd. Je mag het niet zeggen of denken, maar je zou bijna hopen dat Trump in november 2020 herkozen wordt, zowel volgens de ‘popular vote’ als volgens de ‘electoral vote’. Joe Biden beschikt vast over het vermogen om binnen de elite in Washington en langs de internationale smeerolie-lijnen iets van de door Trump versterkte spanningen weg te masseren. Het lijkt evenwel illusoir te denken dat hij de verdeeldheid binnen de Amerikaanse bevolking weggepolijst kan krijgen. Daarvoor is die verdeeldheid te diep, terwijl Biden natuurlijk evenmin als Trump oplossingen heeft voor de pandemie of de structurele fouten in het Amerikaanse economisch-monetaire systeem.

Misschien is zo’n malloot als Trump in deze fase de enige die als president de verdeeldheid in de VS kan herstellen doordat op enig moment alle complotdenkers, niet-complotdenkers en niet-denkers zich van zo’n man zullen willen distantiëren.

Ondertussen vergen lolligheden geen diepgang.